Nadat een eigenaar van een monumentaal pand een abonnement heeft afgesloten wordt het pand regelmatig (b.v. jaarlijks of om de drie jaar) van kelder tot nok grondig geïnspecteerd. Dat werk wordt gedaan door monumentenwachters: vakmensen met een specialisatie in het restauratie- en onderhoudswerk. Zij zijn niet alleen bedreven, maar vooral ook gedreven medewerkers, met oog voor bouwkundige details en de kwetsbare plekken van uw pand. Als er kleine gebreken zijn (bijvoorbeeld een gaatje in de dakgoot of een verschoven dakpan), dan verhelpen zij dat meteen.
Na de inspectie worden de bevindingen vastgelegd in een inspectierapport, dat vervolgens aan de eigenaar wordt toegezonden. In het rapport staat niet alleen wat de staat van onderhoud van een gebouw is, maar ook wat eraan gedaan moet worden en op welke termijn, dus hoe urgent het is. Het rapport kan tevens dienen als basis voor een aanvraag om subsidie, fiscale aftrek, laagrentende financiering of monumentenvergunning.

Naast de periodieke inspecties kan een (toekomstig) eigenaar ook voor een eenmalige inspectie bij Monumentenwacht aankloppen. Bijvoorbeeld bij aankoop van een monumentaal pand of tijdens de verbouw.